Sportvoeding

Sportvoeding Een goede gezondheid begint bij een goede voeding. Dat geldt voor iedereen en dus voor iedere sporter.
Voor sporters is de juiste gezonde voeding erg belangrijk. Het kan de sportprestaties merkbaar beïnvloeden.

Iedere sporter heeft zijn/haar eigen caloriebehoefte en behoefte aan koolhydraten, eiwitten en vetten (ook wel macronutriënten genoemd), afhankelijk van levensstijl en dieetvoorkeuren. Dus bij iedere sporter is de balans tussen deze macronutriënten anders.
Het is ook allemaal afhankelijk van de intensiviteit van de sport die je beoefent, je lichaamsgewicht, je geslacht en je lichaamsbouw.
Een goede balans zorgt ervoor dat je lichaam alles krijgt om optimaal te functioneren.

Koolhydraten, eiwitten en vetten zijn de drie meest belangrijke ingrediënten in de samenstelling van sportvoeding.
Daarnaast zijn ook micronutriënten belangrijk, zoals vitaminen, mineralen en spoorelementen en niet te vergeten water en vezels.

De Gezondheidsraad hanteert algemene richtlijnen voor de verhouding van macronutriënten:

Macronutriënten verhouding

Deze verhoudingen zijn percentages van jouw dagelijkse energiebehoefte, ofwel jouw calorie inname.

Een sporter zou ongeveer de volgende verhouding aan kunnen houden:

Macronutriënten sporters

Belangrijk om te weten: een duursporter heeft meer koolhydraten nodig voor de energievoorziening van de spieren. Een krachtsporter heeft weer meer baat bij eiwitten voor het spierherstel.

Energiebehoefte berekenen  

De Basic Metabolic Rate (BMR) of ruststofwisseling is de hoeveelheid energie/aantal calorieën per dag dat je nodig hebt om minimaal te kunnen functioneren in rust.
Deze hangt af van jouw lengte, gewicht, leeftijd en geslacht.

Om jouw energiebehoefte te bepalen speelt ook jouw dagelijkse activiteit een belangrijke rol.
Om aan te geven hoe actief je bent, wordt gebruikt gemaakt van de zogenoemde PAL (Physical Activity Level) waarden.

Hoe hoger de PAL-waarde, hoe actiever je bent en hoe meer energie je verbruikt. Het is de optelsom van alle activiteiten op een dag.
Deze waarde geeft een factor aan waarmee je de Basic Metabolic Rate (BMR)/ruststofwisseling moet vermenigvuldigen om je totale energiebehoefte te berekenen.

PAL-waarden:

PAL-waarde


Bereken hieronder jouw dagelijkse energiebehoefte:

Leeftijd
Pal-waarde
Lengte (cm)
Gewicht (kg)
Slaap (uren)

Basic Metabolic Rate (BMR) / ruststofwisseling (kcal):
Dagelijkse energiebehoefte (kcal):
Dagelijkse energiebehoefte (kcal) per uur:
Energiebehoefte gedurende activiteit (kcal):
Energiebehoefte gedurende slaap (kcal):


De bovenstaande berekening is een algemene berekening voor je dagelijkse energiebehoefte. Het is natuurlijk ook afhankelijk of je sport op een dag en welke sport je uitoefent. Bijvoorbeeld een volleyballer verbruikt minder calorieën per uur dan een voetballer.

Om dit uit te rekenen zijn er de zogenoemde MET-waarden (Metabolic Equivalent of Task). Deze geven een bepaalde waarde aan een specifieke beweging/sport.
Klik hier om een overzicht van de MET-waarden te downloaden van de meeste voorkomende sporten. Deze geeft de waarde in kcal per kilogram lichaamsgewicht per uur aan.

Stel je volleybalt een uur. Je weegt 70 kg. De MET-waarde voor volleybal is 3,0.
Dan verbruik je in dat uurtje vollebal: 70 x 3,0 = 210 kcal.
Dit aantal kcal tel je niet zomaar bij de energiebehoefte op, maar komt in plaats van het aantal kcal van 1 uur dat je verbruikt van je dagelijkse energiebehoefte. (Zie ook 'Dagelijkse energiebehoefte (kcal) per uur' in bovenstaande berekening)
Dus: stel je dagelijkse energiebehoefte is 2100 kcal (24 uur). Dit is per uur 87,5 kcal.
De dagelijkse energiebehoefte inclusief het volleyballen: 87,5 x 23 uur + 210 kcal = 2222,5 kcal.

Dagelijks inname macronutriënten berekenen  

Zoals eerder genoemd, hanteert de Gezondheidsraad algemene richtlijnen voor de verhouding van macronutriënten:

Macronutriënten verhouding

Deze verhoudingen zijn percentages van jouw dagelijkse energiebehoefte, ofwel jouw calorie inname.

Elk macronutriënt levert energie:

Macronutriënten berekenen

Hoeveel gram macronutriënten (koolhydraten, eiwitten en vetten) je per dag nodig hebt kun je uitrekenen.
Daarvoor moet je eerst jouw dagelijkse energiebehoefte weten. Deze kun je hier berekenen.

Wanneer je jouw dagelijkse energiebehoefte weet, kies je vervolgens jouw verhouding aan macronutriënten. Deze zijn afhankelijk van jouw situatie, sport en persoonlijke doelen.
Bijvoorbeeld:

Macronutriënten verhouding voorbeeld


Bereken hieronder jouw dagelijkse inname macronutriënten:

Energiebehoefte (kcal)
Koolhydraten (%)
Eiwitten (%)
Vetten (%)

Koolhydraten per dag:
kcal:
gram:
Eiwitten per dag:
kcal:
gram:
Vetten per dag:
kcal:
gram:
max. verzadigd (kcal):
max. verzadigd (gram):

Koolhydraatinname  

Koolhydraten zorgen voor brandstof/energie. Ze zijn niet alleen voor de spieren belangrijk, maar ook voor het functioneren van de hersenen.
Het lichaam zet koolhydraten om in glucose.
Als deze brandstof niet direct wordt gebruikt, wordt deze deels (beperkt) opgeslagen in de spieren en lever als glycogeen voor later gebruik, afhankelijk van je getraindheid.

Gemiddeld is de opslag zo’n 100 gram in de lever (400 kcal) en 300 - 400 gram in de spieren (1200 - 1600 kcal).
De voorraad is normaal gesproken voldoende voor 1 tot 1,5 uur inspanning.

De Gezondheidsraad geadviseert om 40% - 70% van de benodigde energie (calorieën) uit koolhydraten te halen.

Macronutriënten verhouding

Wanneer je te weinig koolhydraten tot je neemt (en indien onvoldoende vet aanwezigheid), dan gebruikt het lichaam spiereiwit als energiebron.
Met andere woorden: spierweefsel kan dan gaan afbreken. Dat is niet de bedoeling.
Te hoge inname van koolhydraten kan zorgen voor vetopslag / overgewicht.
Als meer dan 70% van alle calorieën uit koolhydraten komt, kan dat ook leiden tot een tekort aan vetten en eiwitten.
Wat ook belanrijk is om te weten: de voorraad leverglycogeen raakt ’s nachts uitgeput en moet in de ochtend weer worden aangevuld. Dus ontbijten is belangrijk!

Je kunt eerst jouw dagelijkse energiebehoefte berekenen om vervolgens jouw minimale en maximale koolhydraatinname te berekenen.

Bereken jouw dagelijkse minimale en maximale koolhydraatinname:

Energiebehoefte (kcal)

Minimum kcal (40%):
Maximum kcal (70%):
Minimum gram (40%):
Maximum gram (70%):

Bronnen voor koolhydraten

(Volkoren) pasta, (volkoren) brood, groenten, fruit, havermout, (zilvervlies)rijst, (zoete) aardappelen, peulvruchten, maar ook snoep en frisdrank.
Vlees, vis, kaas, ei en gevogelte bevatten geen koolhydraten.
In melk zit van nature een beetje suiker (melksuiker).

Koolhydraatinname voor, tijdens en na inspanning

De hoeveelheid koolhydraten die je nodig hebt hangt af van verschillende factoren: de mate van inspanning, de duur en tijdstip van de wedstrijd/training en de hoogte van het intensieve niveau (b.v. marathon)

Voor de inspanning

Een koolhydraatrijke maaltijd voorafgaand aan een inspanning is erg effectief om de beschikbaarheid van koolhydraten te vergroten.
Dan heeft insuline geen kans om vrij te komen en de suikers weer uit het bloed te trekken.
Insuline wordt namelijk niet geactiveerd tijdens een inspanning.

Het duurt minimaal 2 uur (bij een licht verteerbare maaltijd) voordat het voedsel van de maag naar de dunne darm gaat. Het spierglycogeen heeft dan nog de tijd om zich aan te vullen.

Situatie Aanbevolen hoeveelheid koolhydraten
Optimale dagelijkse opslag aan spierglycogeen (ook voor herstel of laden van koolhydraten na een inspanning) 7 - 12 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht
Maaltijd, 1 tot 4 uur voorafgaand aan een inspanning, voor een intensieve duurinspanning om de beschikbaarheid van koolhydraten te vergroten 1 - 4 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht
Minder dan 20 minuten voor de inspanning 200 - 300 ml isotone sportdrank
Wanneer een maaltijd niet voldoende is omdat je bijvoorbeeld een wedstrijd/training vroeg gepland hebt (je wilt niet teveel eten voor de inspanning) of wanneer je dagelijks al erg veel energie nodig, kan kort voor de inspanning een portie 'snelle brandstoffen' genomen worden.
'Snelle brandstoffen' zijn voedingsmiddelen met een hoge glycemische index (GI). Ze worden snel verteerd en de vrijgekomen glucose wordt snel afgeven in de bloedbaan.
Op websites zijn tabellen te vinden met voedingsmiddelen en GI waarden.
Overigens het voordeel van juist voedingsmiddelen met een laag GI: deze houden de bloedsuikerspiegel gedurende een langere periode op peil en geven minder snel een hongergevoel, omdat ze hun energie over een langere periode vrijgeven.

Tijdens de inspanning

Reden om koolhydraten tijdens een inspanning in te nemen: om beschikbare energie te verhogen, vermoeidheid van de spieren (uitputting van spierglycogeen) zoveel mogelijk te beperken en de alertheid en focus te behouden.

Situatie Aanbevolen hoeveelheid koolhydraten
Aanbeveling bij matig intensieve trainingen, intensieve trainingen of intervaltrainingen van langer dan 1,5 uur 0,5 - 1 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht per uur
of
30 – 60 gram koolhydraten per uur.

Uit onderzoek blijkt dat het lichaam niet meer kan verbranden dan 1,3 gram koolhydraten per minuut.
Dus meer dan 78 gram koolhydraten per uur innemen is niet zinvol.
Bij activiteiten minder dan 1,5 uur heeft vochtinname de prioriteit Voldoende drinken, waarbij in het vocht een kleine hoeveelheid koolhydraten wordt toegevoegd:

4% - 8% koolhydraten
(4 - 8 gram per 100 gram)

Na de inspanning

Koolhydraten na inspanning worden gebruikt voor het herstellen van de brandstofvoorraden in de spieren. De snelheid van de glycogeenopbouw na een inspanning wordt bepaald door de hoeveelheid en soort ingenomen koolhydraten en het tijdstip waarop deze genomen worden.

Inname van koolhydraten levert het beste resultaat op binnen 1 uur na de inspanning.
Na het sporten zit je nog in je activiteitmodus en zijn jouw cellen daarop nog ingesteld. De celmembranen van je spieren zijn nog erg geopend voor de inname van glucose.
Het wordt daarom geadviseerd om om het eerste uur direct na de inspanning 60 gram koolhydraten te consumeren die vooral bestaan uit glucose.

Een kleine hoeveelheid koolhydraten het eerste uur na de inspanning biedt een voordeel: het leidt tot verbeterde aanmaak van een nieuwe voorraad spiereiwit dat wordt afgebroken tijdens inspanning. Al bij inname van 1 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht wordt dit effect waargenomen.

Dagelijks herstel- of brandstofbehoefte voor sporters:

Situatie Aanbevolen hoeveelheid koolhydraten
Erg licht sportprogramma, niet meer dan een uur
Sporters met een hoge vetmassa
Sporters die energie-inname verminderen om af te vallen
3 - 5 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht per uur
Gemiddeld sportprogramma 5 - 7 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht per uur
Hoog sportprogramma 7 - 10 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht per uur
Extreem sportprogramma met een gemiddeld tot hoog intensieve inspanning
Wielrenners van de Tour de France
10 - 12 gram koolhydraten per kg lichaamsgewicht per uur